Paolo Maldini udzielił bardzo długiego wywiadu dla Corriere della Sera, w którym opowiedział o burzliwych ostatnich dniach – od wyboru selekcjonera po swoją rezygnację. Rozmowę z legendą Milanu przeprowadził Aldo Cazzullo. Poniżej prezentujemy zapis całej rozmowy.

Paolo Maldini, nie tylko dla Milanu, ale dla całego sportu, są to dni naznaczone odejściem Franco Baresiego. Co pan czuje?
"Poza głębokim smutkiem, wróciłem myślami do ostatnich czterdziestu lat jego życia. Dwadzieścia pięć z nich spędziłem u jego boku. To nie była tylko przyjaźń. Kiedy grasz u boku drugiej osoby, spędzasz z nią dnie i noce, razem się bawicie, razem cierpicie, razem wygrywacie – więź staje się nierozerwalna. Franco Baresi był dla mnie idealnym przykładem przywództwa, pasującym do mojego charakteru, który wtedy był jeszcze bardziej niż dziś introwertyczny i zamknięty w sobie. Pokazywał mi, jaki chciałem być: mało słów, dużo czynów".

Właśnie, pański charakter. Także w tych dniach mówiło się o tym: Maldini jest świetny, owszem, 902 występy w Milanie, siedem mistrzostw Włoch, pięć triumfów w Lidze Mistrzów, 126 występów w reprezentacji, w tym 74 jako kapitan. Ale ma niemożliwy charakter.
"Nie wiem. To inni mnie oceniają, a nie można podobać się wszystkim. Zależy mi na tym, żeby dobrze wykonywać swoją pracę. I zależy mi na jasnym wyrażaniu tego, co myślę. Ludzie, którzy ze mną pracowali, moi koledzy z drużyny, a także współpracownicy z pięciu lat mojej pracy w Milanie jako dyrektor, dobrze mnie znają. Jeśli człowiek, który chce egzekwować swoje kompetencje i bronić swoich obowiązków, jest nieustępliwy, to jestem nieustępliwy. Jeśli osoba, która bierze na siebie odpowiedzialność, chce wygrywać i potrafi zaakceptować porażki, jest nieustępliwa, to również jestem nieustępliwy. Mam jednak szczęście, które wynika z moich 25 lat kariery".

Jakie?
"Nie jestem przywiązany do stołka. Czuję się bardzo wolny w swoich decyzjach. Dzięki Bogu nie mam problemów finansowych. Tym, co skłania mnie do przyjmowania określonych ról, jest możliwość ich realizowania i wniesienia własnego wkładu. Szkoda, że odbiera się to jako arogancję czy nieustępliwość. Ale jeśli zostaję wskazany jako osoba odpowiedzialna, czuję się zobowiązany, żeby rzeczywiście tę odpowiedzialność ponosić".

Do tej pory milczał pan w tej sprawie. Opowie nam pan, jak naprawdę wyglądało pańskie krótkie doświadczenie w roli dyrektora technicznego reprezentacji?
"Malagò zadzwonił do mnie w Wielkanoc i powiedział: istnieje możliwość, że zostanę prezesem FIGC; jesteś osobą, którą chciałbym mieć u swojego boku. Wyraziłem swoją gotowość. W piłce liczą się dla mnie tylko dwie rzeczy: Milan i reprezentacja. Potem już się ze mną nie kontaktował. Dzień przed wyborami Malagò zadzwonił ponownie: jutro odbędzie się głosowanie, są duże szanse, chciałbym, żebyś dołączył. Odpowiedziałem: porozmawiajmy".

I porozmawialiście.
"Poprosił mnie, żebym został prezesem Club Italia. Nie chodziło tylko o odbudowanie reprezentacji. Trzeba było zreformować włoską piłkę od podstaw".

Potrzebny był również Leonardo?
"Łączy nas przyjaźń, wartości i zasady. Leo ma ogromne zdolności organizacyjne, a poza tym świetnie się ze mną rozumie. Tak zaczęliśmy działać. I pomyśleliśmy o nowej funkcji: dyrektorze technicznym. Dyrektora technicznego nigdy wcześniej nie było w strukturze reprezentacji – trener podlegał bezpośrednio prezesowi. Nie było to jednak właściwe rozwiązanie: trener potrzebuje kogoś, z kim może się konsultować".

A co wydarzyło się później?
"Później ustalenia zostały zmienione, więc jedynym wyjściem było zrezygnowanie. A właściwie odmowa podpisania czteroletniego kontraktu, który miał rozpocząć się 1 sierpnia".

Ale proszę wybaczyć – jak mógł pan zaakceptować tę funkcję, skoro nie było porozumienia z Malagò w sprawie wyboru selekcjonera?
"Właśnie dlatego pierwsze pytanie, jakie zadałem, brzmiało: kto wybiera selekcjonera? Malagò odpowiedział: trenera wybieracie wy, a ja go zatwierdzam. Taka była umowa. Później wydarzenia sprawiły, że to się zmieniło".

Duże zdziwienie wywołała pańska deklaracja, że projekt powinien trwać osiem–dziesięć lat.
"W Lega przedstawiłem nasz projekt, oparty na dwóch różnych torach. Odbudowa włoskiej piłki wymaga czasu. Wychowanie nowych talentów i stworzenie nowej mentalności to długi proces. Wymagało to stworzenia nowego ruchu, w który zaangażowane byłyby wszystkie federacyjne środowiska: Serie A, Serie B, Serie C, piłka amatorska, związki trenerów, zawodników i sędziów. A potem był drugi tor – albo, jeśli pan woli, drugi pociąg – który musiał jechać znacznie szybciej. Bo za niespełna dwa miesiące gramy z Belgią, Turcją i Francją w Lidze Narodów. Musieliśmy jednocześnie przygotowywać przyszłość, dobrze radzić sobie tu i teraz oraz zacząć ponownie wygrywać".

Z Pirlo?
"Nasz pomysł był związany z techniką. Z ofensywnym stylem gry. Ze zmianą. We Włoszech pozostaliśmy w tyle w wielu kwestiach. Chcieliśmy, aby szkolenie młodych zawodników opierało się nie na przesadnej taktyce, lecz na technice, grze jeden na jednego i ofensywnym nastawieniu. Chcieliśmy też młodego trenera, który miałby za sobą historię w reprezentacji. Kandydatów było trzech".

Kto, poza Pirlo?
"Daniele De Rossi i Fabio Grosso. Trzej mistrzowie świata. Ale prezes powiedział nam, że zgodnie z porozumieniami, które doprowadziły go do wyboru, przy poparciu wszystkich klubów poza Lazio, nie mogliśmy ruszać trenerów zespołów Serie A. Dlatego De Rossi i Grosso byli wykluczeni".

Lega nie obiecywała wam pomocy?
"Ale ja to rozumiem. Pod koniec lipca drużyny są już na zgrupowaniach i trudno dokonywać zmian w trakcie. Malagò powiedział nam: tego nie można zrobić. I poszliśmy dalej z Pirlo".

Naprawdę nie było innych kandydatów?
"Wykonaliśmy telefon do najlepszego włoskiego trenera w historii, mojego serdecznego przyjaciela Carlo Ancelottiego. Odpowiedział nam, że Brazylia ponownie potwierdziła mu pełne zaufanie, pożegnał nas, życząc powodzenia. To był telefon, który należało wykonać".

A jak naprawdę wyglądała sprawa z Pepem Guardiolą?
"To trener, który najlepiej uosabia techniczną i ofensywną grę. Przez jednego ze swoich przyjaciół dał do zrozumienia, że rozważał prowadzenie reprezentacji. Pojechaliśmy do niego do Barcelony, zjedliśmy razem lunch, rozmawialiśmy przez cały dzień. Był bardzo zainteresowany. Był naprawdę blisko przyjęcia propozycji. Zaczął nawet zapisywać składy na kartkach..."

Dlaczego więc odmówił?
"Ze zmęczenia. Guardiola ma za sobą dziesięć wyczerpujących lat w Premier League. Przeszedł operację kręgosłupa. Chce odpocząć. Ale była to bardzo poważna rozmowa, analizowaliśmy kadry, od reprezentacji U-17 wzwyż... W ten sposób postawiliśmy na Andreę. Malagò wiedział o wszystkim, informowaliśmy go krok po kroku".

Ale Pirlo nie jest zwycięzcą.
"To osobista opinia. Chcieliśmy młodego trenera, który utożsamiałby się z projektem i miał karierę na najwyższym poziomie. Pod względem merytorycznym, kiedy rozmawiam z Pirlo, uważam go za niezwykle przygotowanego. Wspierany przez dyrektora technicznego i doradcę byłby idealnym trenerem".

To nie jest opinia osobista. Pirlo przejął Juventus po dziewięciu mistrzostwach z rzędu i doprowadził go do czwartego miejsca. Także w innych klubach nie odnosił sukcesów.
"Jakie CV mieli dwaj ostatni trenerzy, którzy zdobyli mistrzostwo świata – Scaloni i de la Fuente? Jeśli wszystko uzależnia się od trenera stojącego przy linii bocznej, patrzy się tylko na dziś, nigdy na jutro. A my mamy za sobą trzy nieudane próby awansu".

Upieram się: osiem–dziesięć lat to bardzo długo.
"To jedyny punkt, w którym w Lega spotkałem się z pewnym sceptycyzmem. Ale jest to czas oszacowany przez nas na podstawie doświadczeń nie tylko największych potęg – Anglii, Francji czy Hiszpanii – ale także innych państw, które zreformowały swoją piłkę, jak Szwajcaria. Restrukturyzacja wymagała zaangażowania wszystkich środowisk, które muszą ze sobą rozmawiać i sobie pomagać".

Najbliższe mistrzostwa świata odbędą się za cztery lata.
"A mistrzostwa Europy za dwa. Doskonale wiem, że gdybyśmy nie awansowali, zostalibyśmy odwołani. Być może nie jest to właściwe, ale tak właśnie jest. Trzeba wygrywać od razu. Ale jednocześnie trzeba przygotowywać przyszłość".

Jak duże znaczenie miały związki Pirlo z rosyjską firmą bukmacherską?
"Ta sprawa z pewnością miała znaczenie. My o niej nie wiedzieliśmy. Opinia publiczna zrobiła swoje. Z prawnego punktu widzenia nie było jednak niczego, co mogłoby uniemożliwić Andrei zostanie selekcjonerem reprezentacji".

Był to pretekst?
"Powiedziałbym, że tak. Z pewnością wykorzystano tę sprawę w sposób absolutnie przesadzony. Pirlo był gotów zakończyć współpracę z rosyjską firmą bukmacherską. To bardzo uczciwy człowiek, nie zasługiwał na taki rozgłos. Wyciągnięto kodeks etyczny, dekret o godności. Ale gdyby rzeczywiście istniała wola mianowania go selekcjonerem, nie byłoby przeszkód prawnych".

A kwestia pańskiego syna Christiana i syna Pirlo, Nicolò? Gdyby rozpoczęli karierę agentów, powstałaby niezgodność z waszymi funkcjami.
"Porozmawiajmy również o tym. Nikt tego nie powiedział, ale ta norma została zniesiona w 2019 roku. Także z prawnego punktu widzenia nie było niczego, co uniemożliwiałoby naszym synom zostanie agentami – Christian jest dziś związany z pracą skauta – mnie pełnienie funkcji dyrektora technicznego reprezentacji, a Pirlo jej trenowanie. Gdyby okazało się, że moja funkcja rzeczywiście koliduje z zawodem mojego syna, natychmiast podałbym się do dymisji. Była to kwestia bardzo pretekstowa i nigdy niewyjaśniona przez władze federacji. Ale miała wpływ".

Co powiedział panu Malagò?
"Zadzwonił do mnie i do Leonardo, żeby powiedzieć: »Moim zdaniem Pirlo nie może już zostać wybrany. Od dziś to ja wybieram trenera. Od dziś zmieniają się zasady: ja wybieram selekcjonera, a wy go zatwierdzacie«. Ale jeśli mam określone obowiązki, jeśli ponoszę odpowiedzialność i zamierzam ją wykonywać, takie podejście jest nie do zaakceptowania. Daliśmy sobie 24 godziny i złożyliśmy rezygnację z kontraktu, który nawet nie zdążył wejść w życie. Nie wiem, czy to oznacza bycie nieustępliwym i aroganckim. Jestem przyzwyczajony do innego sposobu działania. Nie było już warunków opartych na zaufaniu, by wykonywać pracę, która jest ogromna, ale jednocześnie niezwykle ekscytująca".

Od czego zaczęlibyście pracę?
"Już zaczęliśmy. Byliśmy w Coverciano. To stojąca maszyna. Jest tam mnóstwo ludzi, którzy chcą działać, ale nie wiedzą, co mają robić. Czekają na cel i wskazówki. Spotkanie z nimi dało nam mnóstwo energii w roli, która budzi respekt".

To prawda, że proponowaliście Thiago Mottę?
"Nie. Nazwiska były te, które wymieniłem".

Co jest nie tak z Mancinim? On również był wielkim piłkarzem. Zdobył mistrzostwo Europy.
"Niech pan sobie wyobrazi, że ja nie doceniam Roberto Manciniego. Ale mieliśmy inny projekt. Chcieliśmy nowego, młodego selekcjonera. Mancini i Conte to dwaj wielcy trenerzy. I nie chodzi o przyjaźń".

Teraz mówi się o »kolesiostwie«.
"Jestem przyjacielem Pirlo, to prawda. Jestem przyjacielem Ancelottiego. Ale jestem też przyjacielem Manciniego i Conte, oczywiście nasze relacje wyglądają różnie. Znamy się od dziesięcioleci, graliśmy przeciwko sobie i razem w reprezentacji. Z Mancinim dotarliśmy do półfinału mistrzostw Europy w 1988 roku, tych z van Bastenem, oraz na mistrzostwa świata Italia ’90. Z Conte dotarliśmy do finału mistrzostw świata w 1994 roku i mistrzostw Europy w 2000 roku. Ale nie wybieram ludzi dlatego, że są moimi przyjaciółmi. Wybieram tych, którzy w danym momencie wydają mi się najbardziej odpowiedni do realizacji rozwijanego projektu".

Na czym miał polegać ten projekt?
"Na radykalnej zmianie. Na zupełnie innych metodach pracy, bardziej ofensywnych. Na szkoleniu nowych talentów. Na wsparciu całej struktury reprezentacji młodzieżowych. Zostałbym prezesem Club Italia, które obejmuje dziewiętnaście reprezentacji: młodzieżowe, kobiece, beach soccer, futsal...".

Futsal?
"Teraz tak nazywają piłkę halową".

Maldini, piłka halowa jest zabawna, ale chcielibyśmy, aby nasze dzieci i wnuki mogły kibicować Włochom w 2030 roku z takimi samymi emocjami, z jakimi my robiliśmy to w młodości.
"Oczywiście. Ale co, jeśli potem odpadniemy w pierwszej rundzie i będziemy musieli zaczynać od początku? Czy zdajemy sobie sprawę z tego, że nasza piłka straciła konkurencyjność nie tylko względem największych, ale również względem krajów, które zawsze były od nas słabsze? Czy jesteśmy świadomi, że musimy zmienić wszystko – od infrastruktury po kulturę?".

Pańskim wzorem jest Milan Berlusconiego?
"Berlusconi był wzorem zarządzania. Wygrał wszystko, wydając mniej niż inne kluby, które najpierw wydały miliardy, zanim zaczęły wygrywać..."

Ma pan na myśli Inter?
"Nie. Myślę o zagranicznych zespołach, od Chelsea po PSG. Milan Berlusconiego powinien być przedmiotem badań. Pokazał, że struktura firmy, w której pracujesz, ma fundamentalne znaczenie, że ważne jest poszanowanie kompetencji: ten, kto miał podejmować decyzje, podejmował je, a później był z nich rozliczany. Mam wrażenie, że dziś już się tego nie stosuje. Podstawą każdej umowy o pracę jest wzięcie na siebie odpowiedzialności. Jeśli popełniam błąd, to jest to mój błąd i wynika z moich decyzji. Ale Berlusconi zmienił nie tylko sposób zarządzania".

Co jeszcze?
"Kulturę. Każdego dnia w Milanello pojawiał się ktoś, kto przychodził nas czegoś nauczyć. Byliśmy wykończeni treningami Sacchiego, a przychodził ktoś, kto uczył nas angielskiego, ktoś inny zajmował się żywieniem, jeszcze ktoś historią sportu... Na początku byliśmy sceptyczni. Potem zrozumieliśmy, że to ważne. Dziś nie można rywalizować na poziomie międzynarodowym, jeśli nie rozwijasz się pod każdym względem".

Serie A chciała Conte. Dlaczego to nie było dobre rozwiązanie? Nie jest wystarczająco ofensywny?
"Rozmawiałem z Marottą, Percassim, innymi prezesami i dyrektorami i nikt nie podał mi żadnego nazwiska".

Nie jest tajemnicą, że prezesi chcieli Conte.
"Lega zachowała się właściwie, zagwarantowano mi nawet: jeśli będzie trzeba pomóc finansowo, jesteśmy do dyspozycji. Ale trochę mnie znają. Jeśli mam tutaj przyjść, a dwa nazwiska są już wybrane – jedno przez Malagò, drugie przez Legę – to jaki jest sens mojego powołania? Wielokrotnie zapewniano mnie o autonomii. To, że mieli swojego faworyta, jest zrozumiałe. Ale jeśli prosisz o współpracę i zakładasz wspólny projekt, to później musisz go rzeczywiście współdzielić".

Malagò pana rozczarował?
"Nasza relacja opierała się na zaufaniu. Jeśli podejmujesz decyzję, musisz jej później bronić. Jeśli opowiadasz o tym, co zamierzałeś stworzyć, łatwiej zrozumieć tę decyzję. Proszę porównać to z włoskim futbolem sprzed dwudziestu czy trzydziestu lat".

W 2003 roku trzy z czterech włoskich drużyn dotarły do finałów Ligi Mistrzów. W 2006 roku zostaliśmy mistrzami świata. Pański Milan wygrał ostatnią Ligę Mistrzów w 2007 roku, Inter w 2010. Potem już nic, poza mistrzostwem Europy Manciniego.
"Pod względem technicznym jesteśmy krajem, który nie produkuje już zawodników z talentem. Na poziomie systemowym coś nie działa. Moi synowie widzieli to w młodzieżowych drużynach Milanu: mówi się wyłącznie o taktyce; jeśli chłopak ma talent, staje się to problemem. A to jest sprzeczne z zasadami współczesnej piłki. Poza tym mamy rozpadające się stadiony i nieodpowiednie ośrodki sportowe. Chcieliśmy zaangażować wszystkich, aby w jak najkrótszym czasie zmienić przepisy i regulaminy".

Jakie przepisy?
"Pakt dla reprezentacji. Zasady, które zachęcałyby włoskich piłkarzy do gry w zespołach Serie A, B i C. Obowiązkowe inwestycje w szkolenie młodzieży. Dziś nie potrafimy już dobrze bronić ani atakować; jesteśmy wolni; a sędziowie zbyt często gwiżdżą".

Myśleliście o przepisach nakazujących wystawianie na boisku określonej liczby Włochów?
"Europejskie przepisy dotyczące swobodnego przepływu osób na to nie pozwalają, ale znaleźlibyśmy rozwiązanie. Poza tym trzeba szkolić trenerów w bardziej nowoczesny sposób. Dziś trener, który zajmuje się dziećmi w wieku od 10 do 14 lat, zarabia tysiąc euro miesięcznie i musi mieć drugą pracę. Trzeba im pomóc, ponieważ to decydujący wiek".

Na pana miejsce przyjdzie Ranieri. Co pan o tym sądzi?
"Jego historia mówi sama za siebie. Nie mogę tego oceniać. Posiadanie kogoś takiego jak Ranieri jest ogromnym atutem, czymś wyjątkowym. Powiem tylko, że pracy do wykonania jest ogrom. Nie wiem, czego od niego oczekiwano. Obawiam się, że dużą wagę przywiąże się do reprezentacji, a znacznie mniejszą do odbudowy włoskiego futbolu".

A jak pan się czuje?
"Mam w sobie żal, który będę nosił przez całe życie. Podjąłem się trudnego zadania, które z każdym kolejnym dniem stawało się niemal marzeniem: zrobić coś dla następnych pokoleń, zbudować konkurencyjne Włochy. Marzenie zostało przerwane, ale było piękne – również dzięki wielu osobom, które spotkałem i które były gotowe pracować. Wie pan, o czym Guardiola długo z nami rozmawiał?"

O czym?
"O wpływie, jaki Cruijff wywarł na hiszpański futbol. Przez dwa lata wszyscy byli przeciwko niemu. Ale jeśli dziś Hiszpania wychowuje talenty, to właśnie dzięki wskazówkom Cruijffa. Nie chcemy się z nim porównywać. Ale droga była właśnie taka. Trudna, długa, ale mogłaby zmienić tożsamość włoskiego futbolu. To wielka szkoda. Naprawdę wielka szkoda".